Có một câu chuyện rất quen thuộc trong cộng đồng người Việt mình ở Mỹ: làm chính một công việc đã mệt, nhưng cuối tháng nhìn vào hóa đơn tiền nhà, tiền xe, tiền bảo hiểm rồi tiền gửi về cho gia đình, vẫn thấy thiếu trước hụt sau. Đó là lý do hai chữ side hustle — công việc kiếm thêm thu nhập ngoài giờ — ngày càng được nhắc tới nhiều. Không phải ai cũng cần làm thêm, nhưng nếu bạn đang muốn có thêm một khoản dằn túi, trả bớt nợ, hay đơn giản là thử sức với điều mình thích, thì bài viết này chia sẻ vài hướng đi thực tế cùng những điều nên lưu ý trước khi bắt đầu.

Vì sao nhiều người Việt ở Mỹ tìm tới thu nhập phụ

Cuộc sống ở Mỹ có cái hay là cơ hội nhiều, nhưng chi phí sinh hoạt cũng không hề nhẹ, và mức chi tiêu tùy bang, tùy thành phố mà chênh lệch khá lớn. Một số người tìm việc làm thêm để có quỹ dự phòng cho những lúc bất ngờ — xe hỏng, đau ốm, hay đơn giản là tháng nào đó công ty cắt giảm giờ làm. Người khác lại muốn đẩy nhanh việc trả nợ thẻ tín dụng hoặc nợ học phí. Cũng có người chỉ muốn tích lũy thêm cho mục tiêu dài hạn như mua nhà, lo cho con cái hay nghỉ hưu.

Dù lý do là gì, điều quan trọng là hiểu rõ mình muốn gì trước khi lao vào. Thu nhập phụ không phải phép màu, và nó cũng lấy đi thời gian, sức khỏe lẫn năng lượng của bạn. Việc cân nhắc xem mình bỏ ra bao nhiêu giờ để đổi lấy khoản thu nào đó là một phép tính rất cá nhân, không có con số đúng cho tất cả mọi người.

Những ý tưởng tận dụng kỹ năng sẵn có

Cách dễ bắt đầu nhất thường là làm điều mình đã giỏi. Nếu bạn có tay nghề hay kinh nghiệm trong một lĩnh vực, hãy nghĩ xem có thể đem nó ra phục vụ người khác hay không:

  • Dạy kèm và gia sư: nhiều phụ huynh người Việt cần người dạy con tiếng Việt, dạy toán, hoặc luyện thi. Nếu bạn giỏi tiếng Anh, dạy lại cho người mới sang cũng là một hướng.
  • Nấu ăn và làm đồ ăn theo đơn: món Việt luôn có chỗ đứng trong cộng đồng. Tuy nhiên cần lưu ý quy định về an toàn thực phẩm và giấy phép bán đồ ăn tại nhà, vì điều này khác nhau tùy bang và tùy địa phương.
  • Làm tóc, làm nail, trang điểm: những nghề mà người Việt mình rất mạnh, nhưng phần lớn đòi hỏi bằng hành nghề hợp lệ, nên hãy kiểm tra yêu cầu giấy phép trước.
  • Dịch thuật, làm giấy tờ, hỗ trợ ngôn ngữ: nếu bạn thạo cả hai thứ tiếng, đây là kỹ năng được nhiều người cần.

Cái hay của nhóm này là bạn không phải học lại từ đầu, vốn bỏ ra thường thấp, và bạn kiểm soát được chất lượng công việc của mình.

Thu nhập phụ qua nền tảng và công nghệ

Thời nay có rất nhiều ứng dụng kết nối người làm với người cần dịch vụ. Chạy xe, giao đồ ăn, giao hàng, hay nhận các công việc lặt vặt qua ứng dụng là lựa chọn linh hoạt vì bạn tự quyết giờ giấc. Một số người bán hàng online, mở gian hàng trên các sàn thương mại điện tử, hoặc làm nội dung trên mạng xã hội.

Với nhóm này, bạn nên đọc kỹ điều khoản của từng nền tảng vì chính sách, mức chia sẻ doanh thu và các loại phí có thể thay đổi theo thời gian và tùy nền tảng. Đừng quên tính cả chi phí ẩn: xăng xe, hao mòn xe cộ, phí giao dịch, hay chi phí đóng gói hàng. Có khi nhìn vào con số nhận được thì tưởng nhiều, nhưng trừ hết chi phí thực tế thì phần còn lại khiêm tốn hơn mình nghĩ.

Đầu tư và thu nhập thụ động — cẩn trọng là trên hết

Nhiều người mơ tới "thu nhập thụ động", tức là tiền tự sinh ra mà không cần bỏ nhiều công sức. Cho thuê một phòng trống, đầu tư vào thị trường tài chính, hay xây dựng một kênh nội dung có thể tạo doanh thu lâu dài đều thuộc nhóm này. Nghe hấp dẫn, nhưng cần nói thẳng: không có khoản đầu tư nào đảm bảo sinh lời, và mọi hình thức đầu tư đều có rủi ro mất một phần hoặc toàn bộ số vốn.

Nếu bạn cân nhắc đầu tư, hãy tìm hiểu kỹ, chỉ dùng số tiền mà nếu mất đi cũng không ảnh hưởng tới cuộc sống thiết yếu, và đừng chạy theo những lời hứa lãi suất cao bất thường. Trên mạng có không ít chiêu trò lừa đảo tài chính nhắm vào cộng đồng người nhập cư, đánh vào tâm lý muốn làm giàu nhanh. Hãy cảnh giác với bất kỳ ai yêu cầu bạn chuyển tiền gấp, hứa lợi nhuận "chắc chắn", hoặc gây áp lực phải quyết định ngay. Khi có khoản tiền lớn liên quan, việc trao đổi với một chuyên viên tài chính có uy tín là điều đáng cân nhắc.

Đừng quên chuyện thuế và giấy tờ

Đây là phần mà nhiều người hay bỏ qua nhưng lại rất quan trọng. Ở Mỹ, thu nhập từ việc làm thêm thường vẫn phải khai thuế, kể cả khi bạn nhận tiền mặt. Cách tính thuế, các khoản được khấu trừ, và việc bạn có cần đóng thuế ước tính theo kỳ hay không phụ thuộc vào nhiều yếu tố như tổng thu nhập, tình trạng cư trú và loại hình công việc — những điều này thay đổi tùy hoàn cảnh từng người và có thể được điều chỉnh theo từng năm.

Lời khuyên thực tế là giữ lại biên lai, ghi chép thu chi rõ ràng ngay từ đầu, và nếu công việc phụ bắt đầu mang lại khoản thu đáng kể, hãy cân nhắc hỏi một kế toán hoặc chuyên viên khai thuế. Một buổi tư vấn có thể giúp bạn tránh rắc rối lớn về sau, và tránh trường hợp cuối năm mới ngỡ ngàng vì khoản thuế phải đóng. Ngoài ra, một số ngành nghề đòi hỏi giấy phép kinh doanh hoặc giấy phép hành nghề, nên hãy kiểm tra quy định ở địa phương bạn sống.

Cân bằng để không kiệt sức

Một sai lầm phổ biến là ôm đồm quá nhiều, dẫn tới mệt mỏi cả thể chất lẫn tinh thần, ảnh hưởng tới công việc chính và cả sức khỏe gia đình. Side hustle nên là thứ bổ trợ cho cuộc sống, chứ không phải thứ nuốt chửng nó. Hãy thử bắt đầu nhỏ, làm vài tuần rồi nhìn lại xem nó có thực sự đáng với thời gian và năng lượng bạn bỏ ra hay không.

Cũng nên nhớ rằng nếu bạn đang đi làm cho một công ty, một số nơi có quy định về việc làm thêm ngoài giờ; còn với người đang ở Mỹ theo diện visa nhất định, không phải hình thức kiếm tiền nào cũng được phép. Đây là điểm bạn nên kiểm tra kỹ tùy theo tình trạng cư trú của mình để tránh rắc rối pháp lý.

Lời kết

Kiếm thêm thu nhập phụ ở Mỹ là chuyện hoàn toàn khả thi, và rất nhiều người trong cộng đồng mình đã làm được, từng bước một, bằng sự kiên nhẫn chứ không phải nhờ may mắn trời cho. Điều quan trọng không phải là chọn được ý tưởng "hot" nhất, mà là chọn được thứ phù hợp với kỹ năng, thời gian và hoàn cảnh của riêng bạn. Hãy bắt đầu từ những gì mình đã có, tính toán chi phí và rủi ro một cách tỉnh táo, để ý chuyện thuế và giấy tờ, và đừng ngại hỏi người có chuyên môn khi cần. Bài viết này chia sẻ từ góc nhìn kinh nghiệm và kiến thức chung, không thay thế cho tư vấn tài chính cá nhân. Mong rằng bạn tìm được một hướng đi vừa sức, vừa giúp túi tiền dày thêm chút, mà vẫn giữ được sự bình an trong cuộc sống nơi xứ người.