Nếu bạn từng tự nhủ "tháng này nhất định mình sẽ để dành một ít" rồi đến cuối tháng nhìn lại tài khoản thấy chẳng còn bao nhiêu, thì xin chia sẻ rằng bạn không hề đơn độc. Rất nhiều người Việt mình khi mới sang Mỹ đều trải qua cảm giác này. Lương về, chi phí thuê nhà, tiền chợ, bảo hiểm xe, hóa đơn điện nước cứ lần lượt cuốn đi, và phần tiết kiệm thường là thứ còn lại sau cùng, mà "thứ còn lại sau cùng" thì hay là con số không. Cách làm tốt hơn, theo kinh nghiệm của nhiều người, là biến việc tiết kiệm thành chuyện tự động diễn ra trước khi mình kịp tiêu, để bản thân không phải dựa vào ý chí mỗi ngày.
Vì sao tự động hóa lại hiệu quả hơn quyết tâm
Quyết tâm là thứ rất dễ dao động. Hôm nay vui thì để dành, mai mệt thì bỏ qua, gặp một đợt giảm giá hấp dẫn thì lại lung lay. Tự động hóa giải quyết vấn đề ở chỗ nó loại bỏ bớt việc phải ra quyết định lặp đi lặp lại. Khi tiền tự động được chuyển vào tài khoản tiết kiệm ngay khi lương về, bạn sẽ quen dần với số tiền còn lại trong tài khoản chi tiêu và điều chỉnh sinh hoạt theo đó, gần như không cảm thấy thiếu thốn. Người ta hay gọi đây là cách "trả cho chính mình trước", nghĩa là ưu tiên phần để dành như một khoản hóa đơn bắt buộc, đặt nó lên trước các khoản chi khác chứ không phải nhặt nhạnh phần thừa.
Bắt đầu từ một mục tiêu rõ ràng
Trước khi cài đặt bất cứ thứ gì, hãy dành chút thời gian gọi tên mục tiêu của mình. Tiết kiệm chung chung thường khó bền, nhưng tiết kiệm cho một việc cụ thể thì khác hẳn. Có thể bạn muốn xây quỹ dự phòng khẩn cấp cho những lúc mất việc hay xe hỏng, có thể bạn để dành tiền đặt cọc mua nhà, lo cho con vào đại học, hay đơn giản là một chuyến về Việt Nam thăm gia đình.
- Quỹ khẩn cấp: nhiều người xem đây là nền móng nên làm trước tiên, để khi có biến cố không phải vay mượn hay quẹt thẻ tín dụng.
- Mục tiêu trung hạn: như đổi xe, sửa nhà, hoặc dành dụm cho một sự kiện lớn trong gia đình.
- Mục tiêu dài hạn: như hưu trí hay học vấn cho con cái, thường cần thời gian nhiều năm.
Khi có hình dung cụ thể, bạn sẽ dễ chọn được nên dành bao nhiêu và để vào đâu. Con số phù hợp tùy hoàn cảnh từng nhà, không có công thức chung cho tất cả mọi người.
Những cách tự động hóa phổ biến
Ở Mỹ có khá nhiều công cụ giúp việc này trở nên dễ dàng. Bạn không cần dùng hết, chỉ cần chọn cách phù hợp với thói quen của mình.
- Chia lương trực tiếp (direct deposit split): nhiều nơi làm việc cho phép bạn yêu cầu chia lương vào nhiều tài khoản. Một phần vào tài khoản chi tiêu, một phần tự động vào tài khoản tiết kiệm, ngay từ lúc lương chưa kịp "ghé qua" tay bạn.
- Lệnh chuyển khoản định kỳ: hầu hết ngân hàng cho phép cài lịch tự động chuyển một số tiền cố định từ tài khoản này sang tài khoản kia theo tuần hoặc theo tháng, tùy bạn chọn.
- Tính năng làm tròn: một số ngân hàng và ứng dụng tự làm tròn mỗi giao dịch lên rồi gom phần lẻ vào tiết kiệm. Số tiền mỗi lần nhỏ nên gần như không cảm nhận được, nhưng tích góp lâu dài cũng đáng kể.
- Đóng góp tự động vào quỹ hưu trí: nếu công ty bạn có chương trình hưu trí nơi làm việc, phần đóng góp thường được trừ thẳng từ lương trước khi bạn nhận. Nhiều nơi còn có phần hỗ trợ thêm của chủ lao động, nên đây là khoản đáng tìm hiểu kỹ.
Mỗi ngân hàng có quy định, mức phí và điều kiện riêng, và những điều này có thể thay đổi theo thời điểm. Vì vậy trước khi cài đặt, bạn nên đọc kỹ điều khoản thực tế của tổ chức mình đang dùng, hỏi cho rõ về các loại phí, mức số dư tối thiểu hay giới hạn số lần chuyển tiền nếu có.
Đặt số tiền sao cho bền
Một lỗi thường gặp là đặt mức tiết kiệm quá tham vọng ngay từ đầu, để rồi vài tháng sau phải rút ra vì không đủ sống, và cảm giác thất bại đó khiến nhiều người bỏ cuộc luôn. Tốt hơn là bắt đầu ở mức mà bạn chắc chắn xoay xở được, kể cả trong tháng có chi phí phát sinh. Khi đã quen, bạn có thể nâng dần lên, chẳng hạn mỗi lần được tăng lương thì nâng phần tiết kiệm tương ứng, vì lúc đó bạn chưa quen tiêu khoản tăng thêm nên sẽ ít thấy hụt hẫng. Điều quan trọng là sự đều đặn theo thời gian, chứ không phải con số lớn trong một tháng rồi tắt ngấm những tháng sau.
Để tiền tiết kiệm ở đâu
Tự động chuyển tiền là một chuyện, nhưng để tiền ở đâu cũng đáng cân nhắc. Nhiều người tách quỹ tiết kiệm sang một tài khoản riêng, thậm chí ở một ngân hàng khác với tài khoản chi tiêu hằng ngày, để tạo thêm một chút "ma sát" khiến mình không tiện rút ra tiêu lặt vặt. Có những loại tài khoản tiết kiệm trả lãi cao hơn tài khoản thông thường, nhưng mức lãi này tùy ngân hàng và tùy thời điểm, có thể thay đổi, nên đừng tin vào một con số cố định nào mà ai đó nhắc đến. Với mục tiêu dài hạn liên quan đến đầu tư, hãy nhớ rằng đầu tư luôn đi kèm rủi ro và không có gì bảo đảm sinh lời. Nếu bạn cân nhắc những lựa chọn phức tạp hơn, việc trao đổi với một chuyên viên tài chính, kế toán hoặc cố vấn thuế đáng tin cậy thường là bước đi khôn ngoan.
Cẩn thận với lừa đảo tài chính
Khi tìm cách tiết kiệm hay sinh lời, không ít người Việt mình bị dụ vào những lời mời "lãi suất cao bất thường", "cam kết sinh lời chắc chắn" hay những ứng dụng lạ hứa hẹn tự động làm giàu. Hãy giữ một sự cảnh giác lành mạnh. Bất cứ ai khẳng định chắc chắn về lợi nhuận, thúc giục bạn chuyển tiền gấp, hay yêu cầu thông tin đăng nhập ngân hàng của bạn đều là dấu hiệu rất đáng ngờ. Tự động hóa nên được thiết lập qua chính ngân hàng hoặc nơi làm việc chính thống của bạn, không phải qua những bên thứ ba mập mờ. Khi nghi ngờ, dừng lại và kiểm tra trực tiếp với tổ chức tài chính của mình bao giờ cũng an toàn hơn.
Theo dõi và điều chỉnh theo thời gian
Tự động hóa không có nghĩa là cài xong rồi quên hẳn. Thỉnh thoảng, có thể vài tháng một lần, bạn nên ngó lại để xem mức tiết kiệm còn phù hợp với hoàn cảnh hiện tại không. Cuộc sống thay đổi, có thêm con, đổi việc, chuyển nhà, và phần tiết kiệm cũng nên thay đổi theo. Nếu một tháng nào đó tài chính eo hẹp, tạm giảm mức chuyển còn hơn là rút sạch quỹ rồi nản. Ngược lại, khi dư dả hơn, đó là lúc tốt để nâng lên một chút. Việc nhìn thấy số tiền lớn dần đều theo từng tháng cũng là một động lực âm thầm nhưng rất mạnh, nó nhắc bạn rằng mục tiêu đang đến gần hơn từng ngày.
Lời kết
Tự động hóa việc tiết kiệm không phải là một bí quyết cao siêu, mà đơn giản là một cách sắp xếp để bản thân mình bớt phải vật lộn với ý chí. Khi tiền cứ đều đặn chảy vào quỹ trước khi bạn kịp tiêu, mục tiêu lớn vốn tưởng xa vời sẽ trở nên thực tế hơn rất nhiều. Hãy bắt đầu nhỏ, đều đặn, chọn công cụ phù hợp với mình, đọc kỹ điều khoản thực tế và đừng ngại hỏi chuyên viên khi cần. Những thông tin chia sẻ ở đây chỉ mang tính kinh nghiệm và kiến thức tổng quan, không thay thế cho tư vấn tài chính cá nhân phù hợp với riêng hoàn cảnh của bạn. Chúc bạn từng bước vững vàng trên hành trình xây dựng một cuộc sống ổn định hơn nơi đất khách.